Slagaderverkalking.nl

Suiker, de zoete drug.

Samenvatting coverartikel Der Spiegel nummer 36, 2012.
Het wekelijks verschijnende Duitse nieuws- en opiniemagazine staat wereldwijd bekend om kritische en goed geïnformeerde journalistiek.


Hamvraag van het artikel: Waarom eten mensen zich toch zo dik? Wetenschappers verdenken het genotsmiddel suiker, en vragen zich af of het net zo gevaarlijk is als alcohol of nicotine.

Geopend wordt met de visie van prof. dr. Robert Lustig. Zijn lezing 'Sugar, the bitter truth' is een YouTube-hit. Robert Lustig, een 55-jarige Amerikaanse kinderarts, endocrinoloog, en veelgevraagd spreker weet het zeker: Suiker is vergif, het brengt de lever schade toe en trekt de stofwisseling uit balans. Niet vraatzucht en gebrek aan beweging, maar suiker is de grote boosdoener. Vet heeft in ons voedsel plaats gemaakt voor suiker. De wereldwijde suikerconsumptie is daarmee explosief gegroeid, net als het aantal gevallen van zwaarlijvigheid, diabetes en hart- en vaatziekten. Lustig voorspelt het failliet van de gezondheidszorg als we zo doorgaan.

Der Spiegel constateert dat het wetenschappelijk debat rondom suiker nog niet geheel is geslecht, maar als de consensus in de richting Lustig's verhaal schuift kan de impact zeer aanzienlijk zijn. Feit is dat de wetenschappers die de zoete drugs de oorlog verklaard hebben niet van gisteren zijn. Hun onderzoeksresultaten zijn zowel fascinerend als verontrustend.

Er zijn onderzoekers die menen dat een gebrek beweging eerder een gevolg dan de oorzaak van zwaarlijvigheid is. Zo heeft de hoeveelheid beweging bij kinderen geen duidelijk verband met hoeveel vet die ze aanzetten. Het verschil zit voornamelijk in de voeding, waarmee overigens beslist niet getwist wordt over de positieve effecten van sportbeoefening.

Volgens de New Yorkse voedingsdeskundige met een opmerkelijke achternaam, Marion Nestle (Nestle is een voedingsmultinational en grootverwerker van suiker), heeft de wereld te maken met een buitengewoon machtige suikerlobby. De enorme productie van mais als gevolg van de voedselpolitiek van de Amerikaanse president Nixon, en de uitvinding van High-Fructose-Corn-Syrup uit mais, heeft de markt met zoetigheid overspoelt. Ook de begin jaren '80 aan Wall Street ontstane visie dat ondernemingen iedere 90 dagen groei moesten rapporteren had grote gevolgen. De enorme hoeveelheid mais moest winstgevend geconsumeerd worden, waardoor mensen op allerhande manieren werden aangezet tot alsmaar meer eten en drinken.

Toch moet er nog wat anders spelen waardoor mensen maat verliezen. Appels leiden niet tot vreetbuien, bij snoep ligt dat anders.
Wanneer muizen zich tegoed kunnen doen aan zoete vloeistof, drinken ze zich ook vet, worden apathisch, en krijgen frequenter diabetes en kanker. Dat zegt niet alles, maar het is wel opmerkelijk.
Suiker lijkt dus een beslissende rol te spelen bij het ontstaan van overgewicht. Volgens wetenschappers ligt de verklaring deels in het feit dat suiker een vergelijkbare invloed op de hersenen lijkt te hebben als drugs. Ook werkt suiker eetlustverhogend. In dit perspectief is het logisch dat fabrikanten van levensmiddelen graag suiker toevoegen.
Een andere mogelijke verklaring voor het overeten is dat gedurende de evolutie zoete kost relatief zeldzaam was. Met mindere tijden in het vooruitzicht was het voordelig zich aan de zoetigheid tegoed te doen als het voorhanden was. De moderne suikerovervloed is historisch ongewoon en past niet bij ons genenpakket.

Om de mensheid van zoet te voorzien zijn vele calorie-arme zoetstoffen (uit)gevonden. Zo schrijft Der Spiegel bijvoorbeeld over het product Stevia. Helaas vraagt Der Spiegel zich niet af wat voor effect zoetstoffen op de eetlust hebben, en of de werkelijke effectiviteit van het verruilen van suiker voor zoetstoffen wellicht beperkt is.

Verschillende Duitse obesitas klinieken trachten met intensieve begeleiding cliënten discipline en maat bij te brengen. Een visie van een arts aldaar is dat de mens van nature hongert en de moderne mens niet om kan gaan met het alomtegenwoordige overaanbod. Hij vindt het eerder opmerkelijk dat er zoveel mensen niet aan overgewicht lijden. Verder is de arts van mening dat over de rug van kinderen geld verdiend wordt: ze worden met reclame verleid zoete dranken te nuttigen na sport in plaats van gewoon water te drinken, en wat fruit met vezels te eten.

De suikerindustrie heeft een andere mening. Zij zijn van mening dat de samenhang tussen suiker en gezondheidsproblemen overschat wordt. De overgewicht-problematiek heeft volgens hen sec te maken met het stelselmatig te veel eten en niet zozeer met suikerconsumptie.

Professor Lustig denkt dat het wel degelijk de suikerconsumptie is die aanzet tot het overmatig consumeren. Hij ontdekte dat kinderen die een beschadiging hadden aan de zogenaamde hypothalamus, een gebied in de hersenen, zich gedroegen alsof ze zouden verhongeren. Een medicijn dat de insuline-productie bij deze kinderen onderdrukte bood uitkomst. Bij 20% van de volwassen met overgewicht blijkt dit medicijn ook te werken. Maar interessanter was waarom dit medicijn bij anderen niet werkte. Het bleek dat deze mensen geen last hadden van ongeremde insulineproductie maar van ongevoeligheid voor insuline. Deze ongevoeligheid leidt tot diabetes type 2. Vanuit het insulineperspectief raakte Lustig geïnteresseerd in suiker, en met name de fructose in suiker. Volgens Lustig is aangetoond dat een hoge blootstelling aan fructose leidt tot insulineresistentie, wat aanzet tot voortdurend overmatig eten en alle daarmee verbonden gevolgen. Suiker en glucose-fructosestroop bestaan voor de helft uit fructose.

De Amerikaanse Psycholoog Kenny Brownell, expert op het gebied van overgewicht en invloedrijk adviseur, is van mening dat de maatschappij net zoals dat gebruikelijk is in de tabaksindustrie middels belastingen, voorschriften en verboden beschermd moet worden. Volgens Brownell en zijn medewerkers voldoet suiker net als tabak aan de criteria voor verslavende stoffen. Niet in dezelfde mate als zware drugs, maar genoeg om vele mensen voortdurend opnieuw naar iets zoets te doen verlangen. Volgens Brownell zijn er twee mogelijkheden. Of we wachten 1000 jaar tot onze genen zich aangepast hebben, of we zorgen ervoor dat we de omgeving zodanig veranderen dat we niet meer ziek worden.